Bước tới nội dung

OTR-21 Tochka

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
OTR-21 Tochka
SS-21 Scarab
Xe phóng tên lửa Tochka-U của Nga tại buổi tổng duyệt diễu binh ở Yekaterinburg
LoạiTên lửa đạn đạo chiến thuật
Nơi chế tạoLiên Xô
Lược sử hoạt động
Phục vụ1976–nay (Scarab A)
1989–nay (Scarab B)
Sử dụng bởiXem phần Các quốc gia vận hành
TrậnNội chiến Yemen (1994)
Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất
Chiến tranh Chechnya lần thứ hai
Nội chiến Syria
Chiến tranh Nga-Ukraina
Nội chiến Yemen (2015–nay)
Xung đột Nagorno-Karabakh 2020
Lược sử chế tạo
Nhà sản xuấtKBM (Kolomna)
Giá thành300.000 $[1]
Giai đoạn sản xuất1973
Thông số
Khối lượng2.000 kg (4.400 lb) Scarab A
2.010 kg (4.430 lb) Scarab B
Chiều dài6.400 mm (250 in)
Đường kính650 mm (26 in)
Kíp chiến đấu3
Tầm bắn xa nhất70 km (43 mi) Scarab A
120 km (75 mi) Scarab B
Đầu nổPhá mảnh, đạn chùm, đầu đạn hạt nhân 100 kt, EMP, hoặc nạp hóa học
Vũ khí
chính
1 × Tên lửa đạn đạo chiến thuật OTR 21/9K79
Động cơTên lửa nhiên liệu rắn đơn tầng
96kN[2]
Tốc độ1,8 km/s (1,1 mi/s; Mach 5,3)
Hệ thống chỉ đạoDẫn đường quán tính, Tochka-R bổ sung radar thụ động chống lại các trạm radar
Độ chính xác150 m (Tochka)
95 m (Tochka-U)
Nền phóngXe phóng tự hành di động BAZ-5921 [ru]


OTR-21 Tochka (tiếng Nga: tiếng Nga: оперативно-takticheskiy raketnyy kompleks (OTR) «Точка», đã Latinh hoá: operativno-takticheskiy raketnyy kompleks (OTR) "Tochka", n.đ. 'Tổ hợp Tên lửa Chiến dịch - Chiến thuật "Điểm"') là một loại tên lửa đạn đạo chiến thuật của Liên Xô. Định danh GRAU của nó là 9K79. Tên ký hiệu của NATO là SS-21 Scarab. Mỗi xe 9P129 vận chuyển một tên lửa và sẽ dựng thẳng tên lửa trước khi phóng. Hệ thống sử dụng dẫn đường quán tính.[3][4]

Việc triển khai tiền phương OTR-21 tới Đông Đức bắt đầu vào năm 1981, thay thế cho loạt tên lửa pháo không điều khiển 9K52 Luna-M trước đó. Hệ thống này đã được lên kế hoạch để Quân đội Nga cho nghỉ hưu vào năm 2020 nhằm ưu tiên cho loại 9K720 Iskander,[5] nhưng chúng vẫn được quan sát thấy trong quá trình sử dụng chống lại các mục tiêu Ukraine trong cuộc chiến Nga-Ukraine.[6][7]

Mô tả

OTR-21 là một hệ thống phóng tên lửa cơ động, được thiết kế để triển khai cùng các đơn vị tác chiến mặt đất khác trên chiến trường. Trong khi 9K52 Luna-M lớn và tương đối kém chính xác, OTR-21 nhỏ hơn nhiều. Bản thân tên lửa có thể được sử dụng cho các đòn tấn công chính xác vào các mục tiêu chiến thuật của đối phương, chẳng hạn như sở chỉ huy, cầu đường, kho tàng, các điểm tập trung quân và sân bay. Đầu đạn phá mảnh có thể được thay thế bằng đầu đạn hạt nhân, sinh học hoặc hóa học. Nhiên liệu rắn giúp tên lửa dễ dàng bảo trì và triển khai.

Các đơn vị OTR-21 thường được quản lý theo cấu trúc lữ đoàn. Có 18 xe phóng trong một lữ đoàn. Mỗi xe phóng được trang bị hai hoặc ba tên lửa.[8]

Xe phóng có khả năng lội nước, với tốc độ tối đa trên đường bộ là 60 km/h (37 mph) và 8 km/h (5,0 mph) dưới nước. Xe được bảo vệ NBC. Hệ thống bắt đầu được phát triển vào năm 1968. Ba biến thể đã được phát triển.[9]

Tochka

Phiên bản đầu tiên, Tochka, tên ký hiệu của NATO là Scarab A, đi vào phục vụ trong Quân đội Liên Xô vào năm 1975.[8] Nó mang một trong bốn loại đầu đạn:

  • Đầu đạn phá mảnh nổ mạnh sát thương đơn khối 9M123F. Trọng lượng 420 kilôgam (930 lb).[8]
  • Đầu đạn đạn con 9M123K. Có sẵn các loại đạn con chống bộ binh, chống thiết giáp và chống đường băng.[8]
  • Hạt nhân 9M79B. Đương lượng có thể tùy chọn 10 hoặc 100 kT.[8]
  • Đầu đạn EMP 9N123R.[8]

Tầm bắn tối thiểu là khoảng 15 km (9,3 mi), tầm bắn tối đa là 70 km (43 mi). Sai số vòng tròn xác suất (CEP) của nó được ước tính là khoảng 150 m (490 ft).[8]

Tên lửa 9M79K của hệ thống tên lửa 9K79 Tochka

Tochka-U

Phiên bản cải tiến Tochka-U, tên ký hiệu của NATO là Scarab B, đã vượt qua các cuộc kiểm tra cấp nhà nước từ năm 1986 đến 1988, và được giới thiệu vào năm 1989.

Nhiên liệu động cơ mới đã tăng tầm bắn lên 120 km (75 mi). CEP được cải thiện đáng kể, còn 95 m (312 ft).[10] Sáu tùy chọn đầu đạn đã được báo cáo, bao gồm đầu đạn phá mảnh nổ mạnh đơn khối, bộ phân tán đạn con chống bộ binh, đầu đạn chống radar, đầu đạn EMP và hai đầu đạn hạt nhân.[11]

Scarab C

Một biến thể thứ ba chưa được xác nhận[9], được NATO định danh là Scarab C, có thể đã được phát triển vào những năm 1990, nhưng có khả năng chưa bao giờ đi vào hoạt động.[9] Tầm bắn tăng lên 185 km (115 mi), và CEP giảm xuống dưới 70 m (229 ft). Scarab C nặng 1.800 kg (4.000 lb).

Biến thể khác

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên tự phát triển một biến thể có tên gọi KN-02 Toksa (Rắn lục).[12] Toksa có tầm bắn 120–140 km, nó là tên lửa đạn đạo chính xác nhất trong kho tên lửa của Quân đội Nhân dân Triều Tiên cho đến nay. KN-02 sử dụng xe tải MAZ-630308-224 thay thế cho xe 9P129.

Cấu hình

  • Các tên lửa 9M79 với nhiều loại đầu đạn khác nhau (-9M79-1 cho tổ hợp Tochka U).
  • Xe phóng 9P129 hoặc 9P129-1M (SPU);
  • Xe vận chuyển và nạp đạn 9T218 hoặc 9T128-1 (TZM);
  • Xe vận tải 9T222 hoặc 9T238 (TM);
  • Máy kiểm tra tự động 9V819 hoặc 9V819-1 (AKIM);
  • Xe dịch vụ kỹ thuật 9V844 hoặc 9V844M (MTO).
  • Bộ thiết bị vũ khí 9F370-1 (KAO);

Phương tiện huấn luyện:[cần dẫn nguồn]

  • Thiết bị mô phỏng 9F625M;
  • Mô hình trọng lượng tổng thể của tên lửa (chẳng hạn như 9M79K-GVM).
  • Tên lửa huấn luyện 9M79-UT và các loại đầu đạn 9N123F (K)-UT, 9N39-UT. 9H123F-R UT;
  • Tên lửa 9M79-RM và mô hình huấn luyện cắt lớp tên lửa 9N123K-RM.

Lịch sử vận hành

Nội chiến Syria (2011–nay)

  • Vào đầu tháng 12 năm 2014, Quân đội Syria đã bắn ít nhất một quả Tochka chống lại lực lượng nổi dậy Syria trong cuộc Vây hãm Wadi al-Deif (gần Maarat al-Numan, thuộc Tỉnh Idlib).[19]
  • Vào ngày 26 tháng 4 năm 2016, Quân đội Syria đã bắn một quả Tochka vào lực lượng nổi dậy tại Trung tâm Phòng thủ Dân sự Syria ở phía tây Aleppo.[20]
  • Vào ngày 14 tháng 6 năm 2016, Quân đội Syria đã bắn một quả Tochka vào các nhóm nổi dậy Lữ đoàn Al-Rahman và Jaysh Al-Fustat ở Đông Ghouta, khiến nhiều tay súng thiệt mạng.[21]
  • Vào ngày 20 tháng 3 năm 2018, Quân đội Syria đã bắn một quả Tochka về phía Tỉnh Hatay của Thổ Nhĩ Kỳ, quả tên lửa này rơi xuống huyện biên giới Yayladağı mà không gây ra bất kỳ thương vong hay thiệt hại nào.[22][23]
  • Vào ngày 23 tháng 7 năm 2018, Quân đội Syria đã bắn hai tên lửa Tochka gần biên giới Israel. Ban đầu được cho là hướng tới Israel gần Biển Galilee, Israel đã bắn hai tên lửa đánh chặn David's Sling. Vài giây sau, rõ ràng là chúng sẽ rơi trong lãnh thổ Syria, do đó một tên lửa đánh chặn đã được kích nổ trên không phận Israel trong khi tên lửa còn lại rơi xuống bên trong Syria.[24] Một tên lửa Tochka đã rơi xuống cách biên giới Syria 1 km.[25]
  • Vào ngày 5 tháng 3 năm 2021, Quân đội Syria được báo cáo là đã bắn một quả KN-02 Toksa, một bản sao của Triều Tiên, loại tên lửa tầm ngắn nhiên liệu rắn chống lại một cơ sở dầu mỏ lớn ở tỉnh Idlib của nước này, hiện đang dưới sự kiểm soát của phe nổi dậy do Thổ Nhĩ Kỳ hỗ trợ.[26] Cuộc tấn công gần các cơ sở dầu mỏ đã gây ra hỏa hoạn lớn, khiến một người thiệt mạng và 11 người khác bị thương.[26]

Nội chiến Yemen (2014–nay)

  • Vào ngày 4 tháng 9 năm 2015, lực lượng Houthi đã bắn một quả tên lửa Tochka vào căn cứ Safir ở Marib khiến hơn 100 nhân viên thuộc liên quân do Saudi dẫn đầu thiệt mạng.[27][28][29]
  • Vào ngày 14 tháng 12 năm 2015, lực lượng Houthi bắn một tên lửa Tochka khác vào căn cứ Bab Al Mandab khiến hơn 150 nhân viên thuộc liên quân do Saudi dẫn đầu đóng quân tại đó thiệt mạng.[30][31][32]
  • Vào ngày 16 tháng 1 năm 2016, lực lượng Houthi đã bắn một quả Tochka vào căn cứ Al Bairaq ở Marib khiến hàng chục nhân viên thuộc liên quân do Saudi dẫn đầu thiệt mạng.[33]
  • Vào ngày 31 tháng 1 năm 2016, lực lượng Houthi đã bắn một quả Tochka vào căn cứ Căn cứ không quân Al Anad ở Lahj khiến hơn 200 nhân viên thuộc liên quân do Saudi dẫn đầu thiệt mạng và bị thương.[34][35]

Chiến tranh Nagorno-Karabakh 2020

Một xe phóng OTR-21 của Armenia trong cuộc diễu binh kỷ niệm ngày Độc lập tại Yerevan, 2016
  • Armenia được báo cáo là đã bắn tên lửa Tochka chống lại thành phố Ganja, Azerbaijan trong Xung đột Nagorno-Karabakh 2020. Theo các nhà phân tích của Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, người Armenia đã sử dụng các tên lửa từ thời Xô Viết để bảo toàn kho dự trữ tên lửa Iskander ít ỏi của họ. Ngoài ra, cả hai bên đều có thể bắn trúng hầu hết các mục tiêu trong khu vực Nagorno-Karabakh bằng pháo phản lực tầm xa, làm hạn chế giá trị chiến thuật của việc sử dụng các tên lửa đạn đạo đắt tiền hơn.[36]

Xung đột Nga – Ukraine

Xe phóng Tochka thuộc Lữ đoàn Tên lửa 448 của Nga vào năm 2018
  • Vào ngày 24 tháng 2 năm 2022, lực lượng Ukraine đã thực hiện một cuộc tấn công tên lửa vào Căn cứ không quân Millerovo của Nga ở Tỉnh Rostov, sử dụng hai tên lửa đạn đạo Tochka-U để đáp trả cuộctấn công Ukraine của Nga và ngăn chặn các cuộc không kích tiếp theo của không quân Nga vào Ukraine.[37] Cuộc tấn công đã khiến một chiếc Su-30SM bị phá hủy ngay trên mặt đất.[38]
  • Vào ngày 24 tháng 2 năm 2022, một tên lửa 9M79 Tochka do lực lượng Nga bắn đã rơi trúng gần một tòa nhà bệnh viện ở Vuhledar, Tỉnh Donetsk, Ukraine, khiến 4 thường dân thiệt mạng và 10 người bị thương. Một cuộc điều tra của Ân xá Quốc tế đã xác nhận rằng bệnh viện không phải là mục tiêu quân sự.[39]
  • Vào ngày 14 tháng 3 năm 2022, Liên bang Nga và chính quyền của Cộng hòa Nhân dân Donetsk tự xưng đã cáo buộc lực lượng Ukraine phóng một tên lửa Tochka-U khiến 23 thường dân thiệt mạng và 28 người bị thương tại Donetsk.[40] Cơ sở nhà ở này được cho là đã được sử dụng làm doanh trại cho lực lượng ly khai.[41]
  • Vào ngày 19 tháng 3 năm 2022, lực lượng Nga tuyên bố rằng họ đã bắn hạ một tên lửa do Ukraine bắn gần Cảng Berdiansk.[41]
  • Vào ngày 24 tháng 3 năm 2022, tàu đổ bộ|Saratov của Hải quân Nga, đang neo đậu tại cảng Berdyansk ở Ukraine, đã bốc cháy và bị chìm.[42] Vào ngày 3 tháng 7, một quan chức Nga đã xác nhận việc chìm tàu Saratov, một loại Tàu đổ bộ lớp Tapir từ thời Xô Viết. Con tàu đã bị trúng một tên lửa Tochka-U. Nga tuyên bố rằng con tàu đã bị thủy thủ đoàn tự đánh đắm để ngăn đạn dược phát nổ và con tàu đã được trục vớt kể từ đó.[43]
  • Vào ngày 8 tháng 4 năm 2022, nhà ga đường sắt tại Kramatorsk đang dưới sự kiểm soát của Ukraine đã bị trúng hai tên lửa đạn đạo Tochka-U của Nga. Cuộc tấn công đã khiến ít nhất 52 thường dân thiệt mạng và ít nhất 87 người khác bị thương. Sau đó, Nga đã cáo buộc sai sự thật cho Ukraine về vụ tấn công này.[44] Dòng chữ tiếng Nga "Za detei", có nghĩa là thay mặt cho những đứa trẻ, đã được viết bằng màu trắng trên tên lửa.[45][46][47]
  • Vào ngày 13 tháng 1 năm 2023, Ukraine tuyên bố đã tiêu diệt hơn 100 binh sĩ Nga tại khu vực Soledar bằng cách sử dụng nhiều lực lượng đặc biệt, pháo binh và một tên lửa Tochka-U.[48]
  • Vào ngày 12 tháng 5 năm 2024, theo các báo cáo từ chính phủ và truyền thông nhà nước Nga, một cuộc tấn công tên lửa của Ukraine được cho là chứa các tên lửa Tochka-U cáo buộc đã làm hư hại một tòa nhà chung cư 10 tầng tại Belgorod, với số người chết được báo cáo là 15 người.[49]

Các quốc gia vận hành

Bản đồ các quốc gia vận hành OTR-21 màu xanh lam, các quốc gia từng vận hành màu đỏ. (Lưu ý: Các tên lửa đạn đạo Tochka-U của Nga đã được đưa trở lại phục vụ trong cuộc tấn công Ukraine vào tháng 3 năm 2022).[50]
Xe phóng Tochka của Azerbaijan trong một cuộc diễu binh tại Baku năm 2013
Các tên lửa OTR-21 Tochka của Ukraine trong cuộc diễu binh kỷ niệm ngày Độc lập tại Kyiv, 2008

Các quốc gia vận hành hiện nay

  •  Armenia − 3+ bệ phóng tính đến năm 2024[51]
  •  Azerbaijan − 4 bệ phóng Tochka-U tính đến năm 2024[52]
  •  Bulgaria − Số lượng bệ phóng không xác định tính đến năm 2024[53]
  •  Kazakhstan − 12 bệ phóng tính đến năm 2024[54]
  •  Bắc Triều Tiên − Số lượng không xác định của biến thể KN-02 Toksa tính đến năm 2024[55]
  •  Nga − Năm 2022, ước tính Nga có 200 tên lửa phục vụ, mặc dù phần lớn đã được thay thế bởi Iskander.[56] 50 bệ phóng tính đến năm 2024[57]
  • Bản mẫu:Country data Ukraine − Năm 2022, ước tính Ukraine có 90 bệ phóng và 500 tên lửa.[18] Số lượng bệ phóng không xác định tính đến năm 2024, có khả năng không còn hoạt động[58]
  •  Syria − Số lượng bệ phóng không xác định trước khi chính quyền Assad sụp đổ[59]

Các quốc gia vận hành trước đây

Một xe phóng Tochka của Ba Lan đang được nạp tên lửa vào năm 2004
  •  Belarus − 36 bệ phóng Tochka-U vào năm 2022, chia thành ba lữ đoàn, mỗi lữ đoàn 12 bệ phóng theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, trong khi biên chế quân đội Belarus chỉ liệt kê Lữ đoàn Tên lửa số 465.[60] Không còn phục vụ vào năm 2024[61]
  •  Tiệp Khắc − 8 bệ phóng vào năm 1989.[62] Chuyển giao cho các quốc gia kế thừa.[63][64]
  •  Czech Republic − Kế thừa từ Tiệp Khắc, vẫn duy trì phục vụ muộn nhất là đến năm 2004[64]
  •  East Germany − 8 bệ phóng vào năm 1989,[65] bị tháo dỡ sau khi Thống nhất nước Đức[66]
  •  Ba Lan − 4 bệ phóng và 40 tên lửa được bàn giao năm 1987,[67] vẫn duy trì phục vụ muộn nhất là đến năm 2008[68]
  •  Slovakia − Kế thừa một số lượng nhỏ từ Tiệp Khắc, vẫn duy trì phục vụ muộn nhất là đến năm 2001[63]
  •  Liên Xô − 300 bệ phóng vào năm 1991,[69] chuyển giao cho các quốc gia kế thừa[56]
  •  North Yemen − Đã đặt hàng 12 bệ phóng và khoảng 100 tên lửa. Tuyên bố đi vào hoạt động năm 1988.[70] Chúng đã được sử dụng trong cuộc nội chiến năm 1994,[71] và sau đó được chuyển giao cho Yemen thống nhất.[72]
  •  Yemen − Kế thừa từ Bắc Yemen.[73] Được sử dụng trong cuộc nội chiến năm 1994 và cuộc nội chiến đang diễn ra.[74] Không còn phục vụ vào năm 2024[75]

Xem thêm

Tham khảo

  1. ^ Landa, Volodymyr; Gnenny, Konstantin. "Over the weekend, Russia launched missiles worth about $200 million over Ukraine., Росія за вихідні випустила по Україні ракет вартістю близько $200 млн" (bằng tiếng Ukraina). Forbes. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2022.
  2. ^ "Some important Soviet solid fuel missiles: RT-series and 9M79M (Tochka)". Spacerockets. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2026.
  3. ^ Dullum, Ove (ngày 30 tháng 6 năm 2010). "The Rocket Artillery Reference Book" (PDF). Norwegian Defence Research Establishment.
  4. ^ "Technikkatalog - Taktische Rakete (TR) 9M79B, F, K". Rocket and Weapons Technical Service, Leipzig. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2023.
  5. ^ International Institute for Strategic Studies (2020). Russia's Military Modernisation: An Assessment (bằng tiếng Anh). Routledge. tr. 14. ISBN 978-1-000-34451-6.
  6. ^ Williams, Ian (ngày 16 tháng 8 năm 2023). Putin's Missile War: Russia's Strike Campaign in Ukraine (bằng tiếng Anh). Rowman & Littlefield. tr. 31. ISBN 978-1-5381-7067-0.
  7. ^ Alberque, William (ngày 6 tháng 3 năm 2023). "What has the war revealed about Russia's non-strategic missiles?". Online Analysis (bằng tiếng Anh). International Institute for Strategic Studies (IISS). Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2023.
  8. ^ a ă â b c d đ Lennox 2003, tr. 147.
  9. ^ a ă â "OTR-21 Tochka". ngày 31 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2022.
  10. ^ Lennox 2003, tr. 147–148.
  11. ^ Lennox 2003, tr. 148.
  12. ^ globalsecurity.org
  13. ^ Zaloga, Steven J. Scud Ballistic Missile and Launch Systems 1955-2005, trang 39.
  14. ^ "It Was No Spontaneous, But Planned War". Novaya Gazeta. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 9 năm 2008.
  15. ^ Fulghum, David A.; Douglas Barrie; Robert Wall; Andy Nativi (ngày 15 tháng 8 năm 2008). "Georgian Military Folds Under Russian Attack". Aviation Week. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2008.
  16. ^ "Ukraine denies using ballistic missiles". Deutsche Welle. ngày 2 tháng 8 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2014.
  17. ^ Tim Lister (ngày 3 tháng 9 năm 2014). "Wrecked tanks, deserted playgrounds: Inside the kill zone of eastern Ukraine". CNN. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2014. In a burned field south of Ilovaisk, on what was the frontline of combat a few days ago, we found a large green tube amid bushes and trees. Military experts have identified it as the rocket motor section of a Russian-made SS-21 "Scarab" ballistic missile. But both the Ukrainian and Russian militaries have the SS-21.
  18. ^ a ă Cooper và đồng nghiệp 2023, tr. 168.
  19. ^ "( + ) -". ngày 15 tháng 12 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 12 năm 2014. Truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2014.Bản mẫu:Failed verification
  20. ^ "Tochka-U fired by regime in West Aleppo". Map of Syrian Civil war/ Global conflict in Syria - liveuamap.com. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 5 năm 2016. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2016.
  21. ^ Fadel, Leith (ngày 16 tháng 6 năm 2016). "Islamist offensive in the East Ghouta turns disastrous". Al Masdar News. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2016.
  22. ^ "SAA has fired a Tochka Ballistic missile at open area of Turkish town of Yayladagi/Antioch. No casualties. Hatay". Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 3 năm 2018. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2018.
  23. ^ "Russian-made OTR-21 Tochka missile that has fallen in Yayladağı district of Hatay Hatay". Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 2 năm 2019. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2019.
  24. ^ "Second David's Sling-missile fell in Syria without hitting target". The Jerusalem Post. ngày 25 tháng 7 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 5 năm 2019. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2026.
  25. ^ "2 Syrian missiles with half-ton warheads trigger Israel's anti-missile system". The Times of Israel. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2018.
  26. ^ a ă "Missile strikes hit oil refineries in northern Syria, killing one" (bằng tiếng Anh). Al Jazeera. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2021.
  27. ^ "Toll From Yemen Rebel Attack Rises as 10 Saudi Troops Killed". ABC News. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2015.
  28. ^ "UAE soldier deaths in Yemen rise to 52". Al Bawaba. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2017.
  29. ^ "TSG IntelBrief: The Endless Fight for Yemen". The Soufan Group. ngày 9 tháng 9 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 6 năm 2017. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2017.
  30. ^ Gould, Joe (ngày 14 tháng 12 năm 2015). "united-arab-emirates". Defensenews.com. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2017.
  31. ^ "Yemen conflict: Gulf commanders 'killed in missile strike'". BBC News. ngày 14 tháng 12 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 4 năm 2017. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2017.
  32. ^ "Cease-fire in Yemen Ushers In Talks to End War". Wall Street Journal. ngày 14 tháng 12 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 6 năm 2017. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2017.
  33. ^ ""توشكا" جديد يقصم ظهر "التحالف" | الأخبار" [New "shakes" break the back of the "alliance" | news]. Al-akhbar.com. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 5 năm 2017. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2017.
  34. ^ Leith Fadel. "Over 200 Saudi-led Coalition fighters killed in Tochka missile strike". Al-Masdar News. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 11 năm 2016. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2017.
  35. ^ "Defense Digest on Twitter: "Updated #Tochka strike damage in Al Anad in #Yemen, 120 Sudanese dead out of the 145 killed & more than 250 injured"". postskriptum.org.com. ngày 31 tháng 1 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 22 tháng 8 năm 2019.
  36. ^ Shaikh, Shaan; Rumbaugh, Wes (ngày 8 tháng 12 năm 2020). "The Air and Missile War in Nagorno-Karabakh: Lessons for the Future of Strike and Defense". Center for Strategic and International Studies (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2025.
  37. ^ "Ukrainian forces launch missile attack on Russia's military airfield". EuroMaidan Press. ngày 25 tháng 2 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2022.
  38. ^ Jennings, Gareth (ngày 25 tháng 2 năm 2022). "Ukraine reportedly strikes Russian airbase". Janes.com (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2022.
  39. ^ "Russia commits indiscriminate attacks during the invasion of Ukraine" (bằng tiếng Anh). Amnesty International. ngày 25 tháng 2 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2022.
  40. ^ Tondo, Lorenzo (ngày 14 tháng 3 năm 2022). "Russia accuses Kyiv of deadly missile attack on Donetsk". The Guardian. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2022.
  41. ^ a ă "Tochka: The Missile Ukraine Could Use To Attack Russia?". 19fortyfive. ngày 30 tháng 3 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  42. ^ "Russian Landing Ship Destroyed In Massive Explosion In Captured Ukrainian Port City". The Drive. ngày 24 tháng 3 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2022.
  43. ^ "Russia dredges up landing ship hit by Ukraine missile fire". BBC (bằng tiếng Anh). ngày 3 tháng 7 năm 2022. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2022.
  44. ^ "Russian War Report: Russia makes false claims while blaming Ukraine for Kramatorsk railway station attack". Atlantic Council's Digital Forensic Research Lab. ngày 8 tháng 4 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 4 năm 2022.
  45. ^ Harding, Luke; Walker, Shaun (ngày 8 tháng 4 năm 2022). "Russia accused of 'monstrous' war crime in Kramatorsk station attack". The Guardian (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2022.
  46. ^ "Ukraine seeks tough reply after missile kills 52 at station". ABCNEWS (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2022.
  47. ^ "Kramatorsk station attack: What we know so far". BBC (bằng tiếng Anh). ngày 9 tháng 4 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  48. ^ "Ukraine claims to have killed more than 100 Russians in missile strike". news.com.au. ngày 12 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2023.
  49. ^ "Ukraine strikes Russian apartment building killing 15 people". abcnews.go.com. ngày 13 tháng 5 năm 2024. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2024.
  50. ^ Рощина, Елена (ngày 8 tháng 3 năm 2022). "В Беларуси заметили активное движение военной техники и наемников из РФ". Украинская правда (bằng tiếng Nga). Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 4 năm 2022.
  51. ^ IISS 2024b, tr. 179.
  52. ^ IISS 2024b, tr. 180.
  53. ^ IISS 2024a, tr. 77.
  54. ^ IISS 2024b, tr. 186.
  55. ^ IISS 2024c, tr. 283.
  56. ^ a ă Cooper và đồng nghiệp 2023, tr. 167−168.
  57. ^ IISS 2024b, tr. 193.
  58. ^ IISS 2024b, tr. 212.
  59. ^ IISS 2024d, tr. 386.
  60. ^ Wright, Timothy; Alberque, William (ngày 21 tháng 7 năm 2022). "The credibility and implications of Russia's missile and nuclear proposal to Belarus". Online Analysis (bằng tiếng Anh). International Institute for Strategic Studies (IISS). Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2024.
  61. ^ IISS 2024b, tr. 182−184.
  62. ^ IISS 1989, tr. 46.
  63. ^ a ă IISS 2001, tr. 98.
  64. ^ a ă IISS 2004, tr. 45.
  65. ^ IISS 1989, tr. 47.
  66. ^ IISS 1991, tr. 49.
  67. ^ "Arms transfer database". SIPRI. Stockholm International Peace Research Institute. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2024.
  68. ^ IISS 2008, tr. 143.
  69. ^ IISS 1991, tr. 37.
  70. ^ Cooper, Tom (2017). Hot Skies Over Yemen, Volume 1: Aerial Warfare Over the South Arabian Peninsula, 1962-1994. Solihull, UK: Helion & Company Publishing. tr. 44. ISBN 978-1-912174-23-2.
  71. ^ Cooper, Tom (2017). Hot Skies Over Yemen, Volume 1: Aerial Warfare Over the South Arabian Peninsula, 1962-1994. Solihull, UK: Helion & Company Publishing. tr. 51. ISBN 978-1-912174-23-2.
  72. ^ Cooper, Tom (2018). Hot Skies Over Yemen, Volume 2: Aerial Warfare Over the South Arabian Peninsula, 1994-2017. Warwick, UK: Helion & Company Publishing. tr. 15. ISBN 978-1-911628-18-7.
  73. ^ Cooper, Tom (2018). Hot Skies Over Yemen, Volume 2: Aerial Warfare Over the South Arabian Peninsula, 1994-2017. Warwick, UK: Helion & Company Publishing. tr. 15. ISBN 978-1-911628-18-7.
  74. ^ Cooper, Tom (2018). Hot Skies Over Yemen, Volume 2: Aerial Warfare Over the South Arabian Peninsula, 1994-2017. Warwick, UK: Helion & Company Publishing. tr. 56. ISBN 978-1-911628-18-7.
  75. ^ IISS 2024d, tr. 394.

Tài liệu

Liên kết ngoài

Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về OTR-21 Tochka.
Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=OTR-21_Tochka&oldid=1189364”