Bách luận

Bách luận (tiếng Trung: 百論) (tiếng Phạn: Śataśāstra) gồm hai quyển, do Đề-bà (Aryadeva) tạo, Bà-tấu (Vasu) giải thích, Cưu-ma-la-thập dịch, là một trong ba bộ luận của Tam Luận tông. Theo truyền thuyết, bản Phạn văn của ngài Đề-bà vốn có hai mươi phẩm, mỗi một phẩm có năm bài kệ (ba mươi hai chữ tính là một bài kệ), tổng cộng có một trăm bài kệ, nên gọi là Bách Luận. Tuy nhiên, người dịch đã lược bỏ mười phẩm sau, bản hiện tại chỉ còn tồn tại mười phẩm trước. Hơn nữa, dựa vào lời chú giải của Bà-tấu và bản dịch của La-thập, số câu có phần tăng giảm, số kệ của các phẩm hiện tại không còn cố định nữa. Bản chú thích duy nhất hiện còn tồn tại là Bách Luận Sớ của Gia Tường Cát Tạng.

Bách Luận Tăng Triệu Tự viết: "Luận phàm có mươi mươi phẩm, mỗi phẩm năm bài kệ. Mười phẩm sau, vị ấy (người dịch) cho rằng không có ích cho xứ này, nên thiếu sót không truyền lại." Bách Luận Gia Tường Sớ quyển 1 viết: "Dựa theo bản Phạn của Đề-bà, các phẩm đều có năm bài kệ, không có nhiều ít vậy. Mà có sự nhiều ít là do ba nghĩa: một là người chú giải giải thích có rộng có lược, hai là người dịch luận lại có sự tăng giảm, ba là phương ngôn khác biệt. Thế nên sự nhiều ít là không định vậy."

Lữ Trừng cho rằng phẩm thứ nhất của Bách Luận là Phẩm Xả Tội Phúc có dung lượng bản dịch tương đối lớn, nội dung khái quát yếu nghĩa của tám phẩm đầu trong Tứ Bách Luận. Chín phẩm còn lại thì tương đương với tám phẩm sau của Tứ Bách Luận.^[1]

Trong truyền thống Trung Hoa, một văn bản khác của Ánh-nhã-đề-bà (Āryadeva) có tên là Catuḥśataka (Tứ Bách Luận)—tác phẩm phải đến hai thế kỷ rưỡi sau mới được dịch sang chữ Hán, nhưng hiện nay vẫn còn tồn tại trong tiếng Phạn và tiếng Tây Tạng—được hiểu là một bản mở rộng của Bách Luận (Bai lun). Tuy nhiên, ngày nay các học giả lại diễn dịch rằng Bách Luận là một bản tóm tắt của Catuḥśataka. Mặc dù vậy, trình tự thảo luận các chủ đề giữa hai tác phẩm này có sự khác biệt, các chi tiết cụ thể cũng khác nhau, và Bách Luận còn có một số nội dung hoàn toàn không tìm thấy trong Catuḥśataka. Điều này đã dẫn đến một giả thuyết khác cho rằng tác phẩm này có thể chỉ đơn thuần đại diện cho sự hiểu biết của Cưu-ma-la-thập (Kumārajīva) về bộ Catuḥśataka.^[2]

Tài liệu tham khảo

^ 呂澂〈提婆及其後的傳承〉（摘錄自《印度佛學源流略講》第三講）
^ Lỗi Lua trong Mô_đun:Citation/CS1/Configuration tại dòng 2286: attempt to index field '?' (a nil value).

Xem thêm

Trung luận Madhyamaka
Thập nhị môn luận

Bảng các chữ viết tắt
bo.: Bod skad བོད་སྐད་, tiếng Tây Tạng \| ja.: 日本語 tiếng Nhật \| ko.: 한국어, tiếng Triều Tiên \| pi.: Pāli, tiếng Pali \| sa.: Sanskrit संस्कृतम्, tiếng Phạn \| zh.: 中文 chữ Hán

Bài viết chủ đề Phật giáo này vẫn còn sơ khai. Bạn hãy giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

[1] 呂澂〈提婆及其後的傳承〉（摘錄自《印度佛學源流略講》第三講）

[dic-2] Lỗi Lua trong Mô_đun:Citation/CS1/Configuration tại dòng 2286: attempt to index field '?' (a nil value).

[1]

[2]