Bình Nguyên, Phú Thọ

Bình Nguyên
Xã
Hành chính
Quốc gia	Việt Nam
Vùng	Đông Bắc Bộ
Tỉnh	Phú Thọ
Trụ sở UBND	DT305
Lịch sử hình thành
Thành lập	16 tháng 6 năm 2025
Địa lý
Tọa độ: 21°16′37″B 105°39′03″Đ
Bình Nguyên Vị trí xã Bình Nguyên trên bản đồ Việt Nam
Diện tích	30,60 km²
Dân số (2025)
Tổng cộng	46.425 người
Mật độ	1.517 người/km²
Khác
Mã hành chính	08935
Website	binhnguyen.phutho.gov.vn

Đối với các định nghĩa khác, xem Bình Nguyên (định hướng).

Bình Nguyên là một xã thuộc tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

Địa lý

Xã Bình Nguyên nằm ở phía Đông của tỉnh Phú Thọ, có vị trí địa lý:

• Phía Bắc giáp xã Bình Xuyên và phường Vĩnh Phúc.
• Phía Nam giáp xã Xuân Lãng.
• Phía Tây giáp phường Vĩnh Yên.
• Phía Đông giáp xã Bình Tuyền, phường Xuân Hòa và phường Phúc Yên.

Xã có diện tích 30.60 km², dân số năm 2025 là 46.425 người, mật độ dân số đạt 1.517 người/km².

Hành chính

Xã Bình Nguyên được chia thành 23 thôn: 1, An Lão, Ái Văn, Bá Cầu, Chợ Cánh, Đại Đồng, Đồng Thắng, Đồng Tiến, Hợp Nhất, Hương Canh, Hữu Bằng, Lương Cầu, Ngoại Trạch, Ngọc Bảo, Ngọc Canh, Nhân Nghĩa, Nội Phật, Quất Lưu, Sơn Phổ, Tam Canh, Tam Hợp, Tiên Hường, Trong Ngoài.

Lịch sử

Trước đây, xã Bình Nguyên là địa bàn của các đơn vị: thị trấn Hương Canh và các xã Tam Hợp, Quất Lưu, Sơn Lôi thuộc huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc cũ.

Đầu thời Nguyễn, Hương Canh là tên một tổng và một xã thuộc huyện Yên Lãng, phủ Tam Đới, trấn Sơn Tây. Năm Minh Mạng thứ 3 (1822), phủ Tam Đới đổi thành phủ Vĩnh Tường. Đến năm Minh Mạng thứ 13, trấn Sơn Tây đổi thành tỉnh Sơn Tây, hai huyện Yên Lãng và Yên Lạc lập thành phân phủ Vĩnh Tường.

Theo Đồng Khánh địa dư chí, tổng Hương Canh có 8 xã: Hương Canh, Tiên Hàng, Ngọc Canh, Nội Phật, Ngoại Trạch, Quất Lưu, Vị Trù, Vị Nội. Trong đó ba xã Hương Canh, Tiên Hàng, Ngọc Canh có tên nôm là Kẻ Cánh.

Năm 1890, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định thành lập đạo Vĩnh Yên, lỵ sở đặt tại Hương Canh nên dân gian vẫn thường gọi đạo Vĩnh Yên là tỉnh Cánh. Đến năm 1891, Toàn quyền Đông Dương giải thể đạo Vĩnh Yên, địa bàn sáp nhập trở lại tỉnh Sơn Tây.

Năm 1899, Toàn quyền Đông Dương lại ra nghị định thành lập tỉnh Vĩnh Yên, lỵ sở đặt tại Tích Sơn, huyện Tam Dương (thuộc thành phố Vĩnh Yên cũ).

Theo Niên giám Đông Dương năm 1903, tổng Hương Canh thuộc huyện Bình Xuyên, gồm 6 xã: Hương Canh, Ngọc Canh, Tiên Hường, Mộ Đạo, Bảo Đức, Yên Lỗ. Tuy nhiên đến năm 1928 thì còn lại 5 xã: Hương Canh, Ngọc Canh, Tiên Hường, Mộ Đạo, Yên Lỗ (theo Danh mục các làng xã Bắc Kỳ).

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ba xã Hương Canh, Ngọc Canh, Tiên Hường sáp nhập với nhau thành xã Tam Canh thuộc huyện Bình Xuyên.

Ngày 5 tháng 7 năm 1977, huyện Bình Xuyên sáp nhập với huyện Yên Lãng và 4 xã của huyện Yên Lạc thành huyện Mê Linh, xã Tam Canh thuộc huyện Mê Linh. Tuy nhiên đến ngày 26 tháng 2 năm 1979, xã Tam Canh chuyển sang trực thuộc huyện Tam Đảo.

Ngày 23 tháng 11 năm 1995, Chính phủ ban hành Nghị định số 82-CP. Theo đó, thành lập thị trấn Hương Canh thuộc huyện Tam Đảo trên cơ sở toàn bộ 1011,78 ha diện tích tự nhiên và 11.354 người của xã Tam Canh.

Ngày 9 tháng 6 năm 1998, huyện Bình Xuyên được tái lập, thị trấn Hương Canh trở thành huyện lỵ huyện Bình Xuyên.

Ngày 18 tháng 8 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định 72/1999/NĐ-CP. Theo đó, thành lập xã Thanh Trù thuộc thị xã Vĩnh Yên (sau này là thành phố Vĩnh Yên) trên cơ sở tách 775,01 ha diện tích tự nhiên và 6.612 người của hai thôn Vị Thanh và Vị Trù thuộc xã Quất Lưu.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Vĩnh Phúc, tỉnh Hòa Bình và tỉnh Phú Thọ thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Phú Thọ.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

• Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.

• Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1676/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Phú Thọ năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Hương Canh và các xã Tam Hợp, Quất Lưu, Sơn Lôi thành xã mới có tên gọi là xã Bình Nguyên.

Sau khi thành lập, xã Bình Nguyên được chia thành 38 thôn: 1, 2, An Lão, Ái Văn, Bá Cầu, Cầu Các, Cửa Đồng, Chợ Cánh, Chợ Nội, Chuôi Ná, Chùa Hạ, Chũng, Đông Mướp, Đồng Nhất, Đồng Sậu, Giữa, Hàm Rồng, Hữu Bằng, Kim Phượng, Lang Bầu, Lò Cang, Lò Ngói, Lương Câu, Ngoại Trạch 1, Ngoại Trạch 2, Ngọc Bảo, Nhân Nghĩa, Nhị Bờ, Nội Giữa, Nội Phật, Núi, Phổ, Thắng Lợi, Trại, Trong Ngoài, Vam Dộc, Vải, Xuôi Ngành.

Ngày 24 tháng 12 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 về phân loại đô thị (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026). Theo đó, đô thị loại IV, loại V, thị xã và thị trấn trước khi sắp xếp chưa được công nhận loại đô thị được xác định là đô thị loại III. Một phần xã Bình Nguyên được xác định là đô thị loại III (từ đô thị loại V của thị trấn Hương Canh cũ).

Ngày 26 tháng 6 năm 2026, Hội đồng nhân dân xã Bình Nguyên ban hành Nghị quyết số 26/NQ-HĐND về việc sắp xếp, đổi tên thôn trên địa bàn xã Bình Nguyên. Theo đó:

• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn 1 và Cầu Các thành thôn mới có tên gọi là thôn 1.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn 2 và Lò Ngói thành thôn mới có tên gọi là thôn Tam Canh.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Đồng Nhất và Lò Cang thành thôn mới có tên gọi là thôn Đại Đồng.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Kim Phượng và Đồng Sậu thành thôn mới có tên gọi là thôn Đồng Tiến.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của ba thôn Nội Giữa, Lang Bầu và Chuôi Ná thành thôn mới có tên gọi là thôn Tiên Hường.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Chùa Hạ và Nhị Bờ thành thôn mới có tên gọi là thôn Hương Canh.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Đông Mướp và Vam Dộc thành thôn mới có tên gọi là thôn Ngọc Canh.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Cửa Đồng và Thắng Lợi thành thôn mới có tên gọi là thôn Đồng Thắng.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Nội Phật và Hàm Rồng thành thôn mới có tên gọi là thôn Nội Phật.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Ngoại Trạch 1 và Ngoại Trạch 2 thành thôn mới có tên gọi là thôn Ngoại Trạch.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Chợ Nội và Xuôi Ngành thành thôn mới có tên gọi là thôn Tam Hợp.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Vải và Núi thành thôn mới có tên gọi là thôn Quất Lưu.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Chũng và Giũa thành thôn mới có tên gọi là thôn Hợp Nhất.
• Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, số hộ dân của hai thôn Phổ và Trại thành thôn mới có tên gọi là thôn Sơn Phổ.
• Không thực hiện sắp xếp đối với các thôn Chợ Cánh, Trong Ngoài, Hữu Bằng, Bá Cầu, Lương Cầu, Nhân Nghĩa, Ngọc Bảo, An Lão và Ái Văn.

Sau khi thực hiện sắp xếp, đổi tên thôn, xã Bình Nguyên được chia thành 23 thôn: 1, An Lão, Ái Văn, Bá Cầu, Chợ Cánh, Đại Đồng, Đồng Thắng, Đồng Tiến, Hợp Nhất, Hương Canh, Hữu Bằng, Lương Cầu, Ngoại Trạch, Ngọc Bảo, Ngọc Canh, Nhân Nghĩa, Nội Phật, Quất Lưu, Sơn Phổ, Tam Canh, Tam Hợp, Tiên Hường, Trong Ngoài.

Kinh tế

Bình Nguyên được biết đến với nghề gốm truyền thống Hương Canh có từ hơn 300 năm trước. Gốm Hương Canh là gốm sành, không dùng men, độ bền cao và có màu nâu cháy đặc trưng.

Văn hóa

Kéo song là trò chơi dân gian truyền thống của 3 làng Cánh, được tổ chức từ ngày mùng 3 đến mùng 5 tháng Giêng hàng năm. Đây là một hình thức kéo co bằng dây song luồn qua một chiếc cột lim chôn xuống đất. Ngày 19 tháng 12 năm 2014, trò kéo song ở thị trấn Hương Canh được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Di tích

Trên địa bàn thị trấn có một số di tích lịch sử cấp quốc gia như: đình Hương Canh, đình Ngọc Canh, đình Tiên Hường, chùa Kính Phúc và một số di tích lịch sử cấp tỉnh: chùa Ma Hồng, Miếu Thượng.

Điểm dịch COVID-19 đầu năm 2020

Khởi đầu, một người dân của xã được cử sang tập huấn trước đó tại Vũ Hán và trở về. Sau đó người này đã truyền virus cho mẹ, em gái và hàng xóm. Sau đó có người đến thăm và chúc tết cũng bị nhiễm virus. Một cháu bé 3 tháng tuổi là cháu ngoại của mẹ người này đến thăm bà cũng bị nhiễm virus.

Từ ngày 13 tháng 2 năm 2020 toàn xã bị phong toả để chống virus corona lây lan. Mỗi người trong xã được hỗ trợ 40.000 đồng mỗi ngày và 60.000 đồng mỗi ngày cho các hộ gia đình bị cách ly tập trung.

Chiều ngày 12 tháng 2, Bộ Y tế cho biết Ban Chỉ đạo phòng chống dịch quốc gia đã thành lập 2 tổ công tác đặc biệt hỗ trợ về kiểm soát phòng chống dịch và điều trị tại tỉnh Vĩnh Phúc 24/24 giờ. Từ ngày 13 tháng 2, tổ này sẽ cùng y tế địa phương hỗ trợ công tác phòng chống dịch.

Huyện Bình Xuyên khi đó đã lập 7 chốt kiểm dịch tại xã Sơn Lôi (nay là một phần xã Bình Nguyên), với nhiệm vụ kiểm soát, khử khuẩn tất cả các phương tiện ra vào.

Trong thời điểm này công dân Nguyễn Văn Thuyết sinh năm 1984 ở thôn Ngọc Bảo lại đi thăm người yêu ở Lai Châu. Quá trình đi lại tiếp xúc với nhiều người và còn ăn cơm ở nhà bạn gái. Tầm ảnh hưởng của sự việc sau đó được khoanh vùng.

Chiều ngày 13 tháng 2, UBND tỉnh Vĩnh Phúc ra quyết định thành lập 12 tổ y tế tăng cường cho xã Sơn Lôi, 160 cán bộ y bác sĩ của các đơn vị y tế trên địa bàn tỉnh tình nguyện tiên phong vào vùng dập dịch từ tuyến cơ sở.

Đến 21 giờ ngày 3 tháng 3 năm 2020, cơ quan chức năng đã công bố dỡ bỏ lệnh phong tỏa toàn xã.

Danh nhân

• Nguyễn Quốc Hưng (sinh 1961): Là chính khách Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Viện kinh tế Văn hóa