Hùng Việt

Đối với các định nghĩa khác, xem Hùng Việt (định hướng).

Hùng Việt
Xã
Tập tin:Trụ sở UBND xã Văn Khúc.jpg Trụ sở UBND xã Văn Khúc cũ tại khu Ô Đàm
Hành chính
Quốc gia	Việt Nam
Vùng	Đông Bắc Bộ
Tỉnh	Phú Thọ
Trụ sở UBND	Khu Thạch Đê
Lịch sử hình thành
Thành lập	1 tháng 1 năm 2020
Địa lý
Tọa độ: 21°21′29″B 105°9′55″Đ
Hùng Việt Vị trí xã Hùng Việt trên bản đồ Việt Nam
Diện tích	32,77 km²
Dân số (2018)
Tổng cộng	22.935 người
Mật độ	700 người/km²
Khác
Mã hành chính	08416
Mã bưu chính	35632
Website	hungviet.phutho.gov.vn

Hùng Việt là một xã thuộc tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

Địa lý

Xã Hùng Việt nằm ở phía trung tâm tỉnh Phú Thọ, có vị trí địa lý:

• Phía đông giáp xã Chí Tiên và xã Liên Minh với ranh giới là sông Hồng.
• Phía tây giáp xã Yên Lập.
• Phía nam giáp xã Đồng Lương.
• Phía bắc giáp xã Phú Khê.

Xã Hùng Việt có diện tích 32,77 km², dân số năm 2025 là 22.935 người, mật độ dân số đạt 700 người/km².

Hành chính

Xã Hùng Việt được chia thành 39 khu: An Ninh, Bắc Tiến 1, Bắc Tiến 2, Bến Phường, Chế Nhuệ, Dốc Ngát, Đông Tiến, Đồng Cạn, Đồng Phai, Đồng Răm, Đồng Sấu, Gò Cao, Gò Đình, Gò Làng, Hanh Cù, Hiền Đa 1, Hoa Triệu, Lê Lợi, Liên Tiếp, Minh Tiến, Nam Tiến, Phiên Quận, Phú Cát, Phú Xuân, Quang Trung, Quyết Thắng, Ô Đàm, Tang Châu, Tây Tiến 1, Tây Tiến 2, Thạch Đê, Thượng Cát, Tiền Phong, Trung Tiến 1, Trung Tiến 2, Xóm Chùa (xã Hùng Việt cũ), Xóm Chùa (xã Nhật Tiến cũ), Xóm Đàng, Xóm Đõ.

Lịch sử

Địa bàn xã Hùng Việt hiện nay trước đây vốn là hai xã Nhật Tiến và Hùng Việt thuộc huyện Cẩm Khê cũ.

Nguyên xưa, Tình Cương là tên gọi của một làng, hình thành vào khoảng cuối thế kỷ XVIII - đầu thế kỷ XIX. Sách "Chế thống dinh điền cựu bạ" do tác giả Tô Đức Vượng viết năm 1812 ghi: Làng Tình Cương thuộc xã Chế Nhuệ, huyện Hoa Khê, phủ Lâm Thao, trấn Sơn Tây.

Năm 1903, Hưng Hóa đổi tên thành tỉnh Phú Thọ, làng Tình Cương lúc đó là một trong 8 làng của tổng Chương Xá, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ, gồm các làng Tình Cương, Chế Nhuệ, Hanh Cù, Phiên Quận, Tang Châu, Hiền Đa, Phú Lạc và Chương Xá.

Đầu năm 1946, bỏ cấp tổng, tổng Chương Xá đổi tên thành xã Nhật Tiến, gồm các thôn: Tình Cương, Chế Nhuệ, Hanh Cù, Phiên Quận, Tang Châu, Hiền Đa, Phú Lạc, Chương Xá.

Đầu năm 1948, xã Nhật Tiến được chia tách thành 3 xã mới là Hiền Đa, Thanh Lâm và Nhật Tiến. Xã Nhật Tiến gồm 5 thôn: Tình Cương, Chế Nhuệ, Hanh Cù, Phiên Quận, Tang Châu.

Tháng 8 năm 1964, xã Nhật Tiến được đổi tên thành xã Tình Cương.

Đến năm 2018:

• Xã Hiền Đa có diện tích 2,83 km², dân số là 1.897 người, mật độ dân số đạt 670 người/km².
• Xã Cát Trù có diện tích 3,57 km², dân số là 3.455 người, mật độ dân số đạt 968 người/km².
• Xã Tình Cương có diện tích 4,86 km², số là 3.120 người, mật độ dân số đạt 642 người/km².

Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 828/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Phú Thọ (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Cát Trù, Hiền Đa và Tình Cương thành xã Hùng Việt.

Đến năm 2023:

• Xã Phú Lạc có diện tích 4,19 km², dân số là 4.466 người.
• Xã Chương Xá có diện tích 7,71 km², dân số là 3.594 người.
• Xã Văn Khúc có diện tích là 9,55 km², dân số là 5.637 người.

Ngày 14 tháng 11 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1282/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Phú Lạc, Chương Xá và Văn Khúc thành xã Nhật Tiến.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

• Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
• Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1676/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Phú Thọ năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Nhật Tiến và xã Hùng Việt thành xã mới có tên gọi là xã Hùng Việt.

Văn hóa

Di tích

Xã Hùng Việt từng được chọn để xây dựng kinh thành Hồi Hồ của sứ quân Kiều Thuận trong thời loạn 12 sứ quân thế kỷ X. Địa bàn chiếm đóng của Kiều Lệnh Công rộng khắp miền Tây Phú Thọ kéo dài tới miền Nam Lào Cai. Ngay nay trên địa bàn xã vẫn còn dấu tích kinh thành Hồi Hồ xưa của vị thủ lĩnh tài ba này.

Đền Kim Giao

Đền Kim Giao và đình Vũ ở xã Nhật Tiến thờ Phụ quốc Ma Khê thời Hùng Vương cùng hậu duệ của ông là Ma Xuân Trường và sứ quân Kiều Thuận thế kỷ X. Ma Khê là con một tộc trưởng họ Ma, thuộc dân tộc Tày ở vùng núi Đọi Đèn. Lớn lên năm 18 tuổi Ma Khê thay cha làm tộc trưởng, khi nước có chiến tranh với nhà Thục, ông đem dân binh giúp vua Hùng được nhà vua tin tưởng phong là đại tướng quân... Ông lấy vợ ở vùng núi Vy, thuộc dòng dõi vua Hùng sinh được một trai và một gái, người con trai tên là Ma Xuân theo nghiệp binh sau cũng là đại tướng quân, lập nên Ma Thành (nay là trung tâm phường Phú Thọ)... Nhân dân Văn Khúc và cả vùng tự hào về một người con quê hương tài năng có công lớn, nên đã lập đền thờ ông... Trong đền có bức hoành phi ghi rõ: "Phụ quốc Ma Vương, đại thần, đại tướng quân Ma Khê". Trước đền là gò Trình, hàng năm thuyền bè về đây đậu làm lễ trình trước khi lên đình Vũ...

Thành Hồi Hồ

Đến thời Kiều Thuận là người đứng đầu một trong mười hai sứ quân, tự xưng là Cương Nghị quân (vua Cương Nghị), được sự trợ giúp của Ma Xuân Trường, Kiều Thuận đã về đây đã cho quân khôi phục thành Phượng Dực (thành Hồi Hồ), xây dựng một căn cứ quân sự, gọi là căn cứ Tam Thành, thời ấy thuộc xã Chương Xá, Hoa Khê. Kiều Thuận là một người yêu nước thương dân, tuy bị quân Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp nhưng vẫn được lập đền thờ phụng. Đến năm 970, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi vua, hiệu là Đinh Tiên Hoàng, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, xét ông có công với nước đã truy phong cho đức Kiều Thuận là Cương Nghị Đại Vương và sai hai làng Phú An và Trù Mật làm đền thờ. Hiện nay, Đức Kiều Thuận được đánh giá lại theo quan điểm mới và đã được xếp là danh nhân lịch sử thế kỷ thứ X. Thành Hồi Hồ bây giờ vẫn còn dấu vết, nay thuộc khu Quang Trung, xã Hùng Việt.

Danh nhân

Bài chi tiết: Đề Kiều

Đề Kiều (tên thật là Hoàng Văn Thúy) (1855 – 1915): Một chỉ huy nổi tiếng của Phong trào Cần Vương những năm 1885 - 1896 và là một trong bốn chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Phú Thọ.

Giao thông

Xã là nơi đầu mối giao thông của khu vực huyện Cẩm Khê cũ. Quốc lộ 32C, huyện lộ đi Yên Lập. Có bến phà Tình Cương. Chợ Chủ Chè là một trong những chợ lâu đời trên địa bàn xã.