Bước tới nội dung

9M730 Burevestnik

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
9M730 Burevestnik
9M730 Burevestnik phóng thử vào ngày 1 tháng 3 năm 2018
LoạiTên lửa hành trình chạy bằng năng lượng hạt nhân
Nơi chế tạoNga
Lược sử hoạt động
Phục vụĐang được phát triển
Thông số
Chiều dài12 m[1]
Tầm bắn hiệu quảChưa biết (không giới hạn bởi sức chứa nhiên liệu)[2][3]
Đầu nổĐầu đạn nhiệt hạch

9M730 Burevestnik (tiếng Nga: Буревестник; "chim bão", mã định danh NATO: SSC-X-9 Skyfall)[4][5][6] là tên lửa hành trình bay thấp, dùng năng lượng hạt nhân và mang đầu đạn hạt nhân đang được Nga phát triển cho Lực lượng Vũ trang Liên bang Nga.[4] Theo Bộ Quốc phòng Nga, tầm bắn của tên lửa này về thực chất là không giới hạn.[7][8]

Burevestnik là một trong sáu vũ khí chiến lược mới mà Tổng thống Nga Vladimir Putin công bố trong thông điệp liên bang vào ngày 1 tháng 3 năm 2018.[6][9] Nỗ lực này có nét tương đồng với Dự án Pluto của Hoa Kỳ (1957), vốn dù hoạt động được nhưng bị cho là quá khiêu khích, kém hiệu quả hơn tên lửa đạn đạo liên lục địa, và phát thải phóng xạ khiến việc lên lịch bay thử trở nên khó khăn, nên đã bị hủy bỏ.[10]

Theo Tổng tham mưu trưởng Nga Valery Gerasimov, ngày 21 tháng 10 năm 2025, tên lửa đã bay 14,000 kilômét (8,699 mi) trong 15 giờ.[11][12]

Video
Nuclear-powered cruise missile with unlimited range trên YouTube
"Burevestnik" cruise missile in a manufacturing plant trên YouTube

Lịch sử

Động cơ

Các tên lửa dùng động cơ tên lửa thông thường có thời gian bay và tầm bắn hạn chế. Năng lượng từ phản ứng phân hạch hạt nhân cung cấp mật độ năng lượng cao hơn nhiều so với cùng khối lượng nhiên liệu; nếu có thể khai thác năng lượng ấy để cho ra lực đẩy, về mặt giả thuyết có thể cho phép phóng từ ngoài vùng phòng thủ của mục tiêu, bay vòng tránh các tuyến phòng thủ, và lảng vảng trong thời gian dài. Tuy vậy, theo Etienne Marcuz (Foundation for Strategic Research), độ bền của các thành phần và môi chất phi hạt nhân trong hệ thống vẫn giới hạn thời gian hoạt động tổng thể.[2][3] Mỹ từng phát triển tên lửa hành trình siêu âm bay thấp (Supersonic Low Altitude Missile – SLAM) dùng năng lượng hạt nhân vào thập niên 1950, đã thử nghiệm toàn công suất các lò phản ứng Tory II-A và Tory II-C, nhưng dự án đã bị hủy bỏ, một phần vì ô nhiễm phóng xạ khi triển khai.

Phát triển

9M730 Burevestnik trong một lần bay thử tháng 3 năm 2018
Ảnh vệ tinh khu vực Vologda-20

Nền công nghiệp quốc phòng Nga bắt đầu phát triển tên lửa hành trình có tầm bắn liên lục địa dùng năng lượng hạt nhân có khả năng vượt qua mọi hệ thống phòng thủ tên lửa dựa trên đánh chặn từ tháng 12 năm 2001, sau khi Mỹ rút khỏi Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo (ABM) năm 1972.[13] Theo giáo sư Mark Galeotti, đây là dự án hồi sinh từ một dự án từ thời Liên Xô.[14]Tên lửa được nói là có tầm bắn không giới hạn và né tránh các hệ thống phòng thủ tên lửa.[7] Hãng truyền thông Nga TASS đưa tin vào tháng 2 năm 2019 rằng khối nguồn hạt nhân của Burevestnik đã được thử nghiệm thành công.[15]

Theo một tờ báo Nga, tên lửa do Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Nga về Vật lý Thực nghiệm ở Sarov phát triển, và NPO Novator tại Yekaterinburg sản xuất.[16] Một tờ báo Nga khác cho biết “Burevestnik” sớm nhất chỉ có thể biên chế sau 2027. Việc biên chế không vi phạm các điều khoản của New START (Hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân Mỹ–Nga) mà Nga tạm đình chỉ (không rút khỏi) vào ngày 21 tháng 2 năm 2023.[17]

Tên lửa hành trình này được đặt là Burevestnik ("chim báo bão", một loài hải âu) thông qua một cuộc bỏ phiếu công khai trên trang Bộ Quốc phòng Nga.[18][19]

Ngày 5 tháng 10 năm 2023, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố tên lửa đã bay thử thành công; tuy nhiên, các nguồn truyền thông phương Tây như BBC bày tỏ hoài nghi thông báo này, mặc dù những nghi ngờ trên không có xác nhận độc lập[20][21][22] Theo Nuclear Threat Initiative (NTI) năm 2024, một tổ chức vận động giảm thiểu rủi ro hạt nhân, sinh học và công nghệ mới nổ, “Burevestnik có thành tích thử nghiệm kém, với ít nhất 13 lần thử đã biết từ năm 2016, chỉ hai lần thành công một phần.”[23]

Theo các nhà nghiên cứu Hoa Kỳ Decker Eveleth và Jeffrey Lewis, dựa trên ảnh vệ tinh về công trường bệ phóng và cơ sở lưu trữ năm 2024, địa điểm triển khai có khả năng cao của Burevestnik là Vologda-20, cách Chebsara khoảng 15 km về phía tây nam, tức cách Moskva khoảng 475 km (295 mi) về phía Bắc.[23]

Tổng tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Liên bang Nga Valery Gerasimov cho biết Burevestnik—với tầm bắn công bố 10,000–20,000 km (6,214–12,427 mi), và có thể bay thấp tới 50 m (160 ft) so với mặt đất đã thực hiện chuyến bay 14,000 km (8,699 mi) trong 15 giờ vào ngày 21 tháng 10 năm 2025, thử nghiệm cơ động theo trục đứng và ngang đạt yêu cầu kỹ thuật, thể hiện “khả năng cao trong việc vượt qua các hệ thống phòng thủ tên lửa và phòng không.[24] Cơ quan Bảo vệ Bức xạ Na Uy ban đầu không ghi nhận đột biến tại các trạm giám sát phóng xạ,[25] nhưng tình báo quân sự Na Uy xác nhận vụ phóng thử Burevestnik tại Novaya Zemlya.[26]

Suy đoán về thiết kế

Theo Vladimir Putin và Bộ Quốc phòng Nga, kích thước của tên lửa tương đương với tên lửa hành trình Kh-101, nhưng tầm hoạt động công bố lớn hơn. Tên lửa được trang bị một bộ nguồn hạt nhân cỡ nhỏ. Một bản trình chiếu chính thức cho thấy tên lửa phóng từ bệ nghiêng bằng tầng đẩy tên lửa có thể tách rời.[27]

Pavel Ivanov từ VPK-news cho rằng tên lửa hành trình này dài gấp rưỡi đến gấp đôi Kh-101, và cánh của Burevestnik được gắn trên “đỉnh” thân thay vì bên dưới như trên Kh-101.Ông cũng lưu ý có các “gờ nhô đặc trưng” tại những vị trí khả năng là khu vực không khí được gia nhiệt bởi lò phản ứng hạt nhân. Theo Ivanov, khối lượng của Burevestnik lớn hơn nhiều lần so với Kh-101, vì vậy Tu-160 và Tu-95 khó có thể là máy bay mang phù hợp.[28]

Theo Nezavisimaya Gazeta, Burevestnik là tên lửa hạt nhân–nhiệt với động cơ tầng đẩy nhiên liệu rắn. Tên lửa có chiều dài 12 m (39 ft) khi phóng và dài 9 m (30 ft) khi đang bay. Mũi tên lửa có hình eclipse kích thước 1 m (3,3 ft) × 1,5 m (4,9 ft).[29]

Chuyên gia quân sự Anton Lavrov trong một bài báo của tờ Izvestia nhận định Burevestnik dùng động cơ ramjet, và khác với các hệ động lực hạt nhân thường thấy, nó phát thải phóng xạ liên tục.[30]

Stratfor thì cho rằng Burevestnik sử dụng động cơ turbojet và tên lửa đẩy nhiên liệu lỏng.[31]

Theo James Hockenhull, Tổng cục Tình báo Quốc phòng Anh (CDI), Burevestnik là tên lửa hành trình cận âm dùng năng lượng hạt nhân có tầm vươn toàn cầu, cho phép tấn công từ các hướng ngoài dự đoán, và có khả năng lảng vảng gần như vô hạn.[32]

Hans M. Kristensen, Giám đốc Dự án Thông tin Hạt nhân của Liên đoàn các Nhà khoa học Mỹ (FAS), lưu ý rằng Burevestnik vẫn dễ bị tổn thương như mọi tên lửa hành trình, và đặt câu hỏi về động cơ phát triển, bởi bay càng lâu thì càng có thêm thời gian để theo dõi.[23]

Cheryl Rofer (cựu nhà nghiên cứu hạt nhân, Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos) và Thomas Countryman (cựu quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ, Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí) cùng cảnh báo rủi ro ô nhiễm hạt nhân ngay đối với Nga; Countryman gọi hệ thống này là “ngu ngốc độc nhất vô nhị” và ví nó như “một Chernobyl biết bay”[23]

Địa điểm thử nghiệm

Bãi thử Burevestnik tại Pan'kovo vào ngày 24 tháng 6 năm 2018

Chuyên gia không phổ biến hạt nhân Jeffrey Lewis đã xác định một số địa điểm có khả năng được dùng để thử nghiệm Burevestnik. Các địa điểm này đều có mái che bảo vệ đặt trên đường ray có thể nhìn thấy trên ảnh vệ tinh.

Pan'kovo

Ảnh vệ tinh ngày 15/6/2018 của bãi phóng Pan'kovo với nhà che môi trường đặt trên đường ray.

Bãi thử Pan'kovo nằm cách 170 km về phía bắc căn cứ không quân Rogachevo, nằm trên đảo Yuzhny thuộc quần đảo Novaya Zemlya ở Bắc Băng Dương.

Vào tháng 11 năm 2017, địa điểm này chứng kiến một vụ thử không thành công của tên lửa Burevestnik, sau hai phút bay với quãng đường khoảng 35 km, tên lửa rơi xuống Biển Barents.[33] Ba con tàu, trong đó một tàu được trang bị xử lý vật liệu phóng xạ, được giao nhiệm vụ thu hồi mảnh vỡ của tên lửa.[34]

Ảnh vệ tinh Planet Labs ngày 15 và 24 tháng 6 năm 2018 do Lewis và MIIS công bố cho thấy nhà che đặt trên đường ray tại bãi thử Pan'kovo, điều mà Lewis cho là đặc trưng của điểm phóng Burevestnik.[35][33]

Ảnh vệ tinh Planet Labs ngày 7 tháng 8 năm 2025 do Lewis và MIIS công bố được Lewis và nhà nghiên cứu ICBM Decker Eveleth cho là cho thấy công tác chuẩn bị thử nghiệm Burevestnik tại bãi thử Pan'kovo.[36][37]

Bãi thử Hải quân Trung ương Nhà nước Nyonoksa

Bãi thử Hải quân Trung ương Nhà nước nằm gần Nyonoksa, gần Severodvinsk tại miền bắc nước Nga.

Ảnh vệ tinh Airbus ngày 14 tháng 5 năm 2019 do Lewis công bố cho thấy mái che đặt trên đường ray liên quan đến các hoạt động thử Burevestnik tại bãi thử này.[35]

Sự cố phóng xạ Nyonoksa

Ngày 9 tháng 8 năm 2019, cơ quan năng lượng hạt nhân Nga Rosatom xác nhận có phóng xạ rò rỉ tại Bãi thử Hải quân Trung ương Nhà nước và cho biết sự cố liên quan đến một nguồn năng lượng đồng vị cho động cơ tên lửa nhiên liệu lỏng.[38][39] Năm nhà khoa học vũ khí đã thiệt mạng trong tai nạn.[40] Chuyên gia không phổ biến hạt nhân Jeffrey Lewis và nghiên cứu viên của Liên đoàn các Nhà khoa học Mỹ (FAS) Ankit Panda nghi ngờ sự cố bắt nguồn từ một vụ thử tên lửa hành trình Burevestnik.[41] uy nhiên, các chuyên gia kiểm soát vũ khí khác phản bác nhận định này: Ian Williams (Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế — CSIS) và James Acton (Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế) bày tỏ hoài nghi về năng lực tài chính và kỹ thuật của Moscow để triển khai loại vũ khí đó,[42] trong khi Michael Kofman (Wilson Center) kết luận vụ nổ có lẽ không liên quan đến Burevestnik mà gắn với thử nghiệm một nền tảng quân sự khác.[43]

Theo CNBC, vụ nổ xảy ra trong lúc trục vớt một quả tên lửa dưới đáy biển bị mất trong một lần thử thất bại trước đó.[44] Ngày 10 tháng 10, Thomas DiNanno, thành viên phái đoàn Hoa Kỳ tại Ủy ban Thứ nhất của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, tuyên bố “sự cố ‘Skyfall’ ngày 8/8” là kết quả của một phản ứng hạt nhân xảy ra trong quá trình thu hồi một tên lửa hành trình chạy bằng năng lượng hạt nhân của Nga, vốn nằm ở đáy Biển Trắng từ một vụ thử thất bại đầu năm trước.[45]

Ngày 26 tháng 8 năm 2019, Aleksei Karpov, đại diện Nga tại các tổ chức quốc tế ở Vienna, cho biết sự cố liên quan đến phát triển vũ khí mà Nga buộc phải khởi động như biện pháp “ăn miếng trả miếng” sau khi Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo.[46]

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, tại lễ truy tặng huân chương cho gia đình các nạn nhân, tổng thống Vladimir Putin nói rằng các nhà khoa học thiệt mạng đang thử nghiệm một loại vũ khí “vô song”: “Chúng ta đang nói về những ý tưởng và giải pháp kỹ thuật tiên tiến nhất, vô tiền khoáng hậu trong thiết kế vũ khí nhằm đảm bảo chủ quyền và an ninh của Nga trong nhiều thập kỷ tới.” Ông cũng nhấn mạnh “loại vũ khí này sẽ được hoàn thiện bằng mọi giá.”.[47][48][49]

Kapustin Yar

Lewis cho rằng tổ hợp phóng tên lửa Kapustin Yar dường như cũng có nhà che môi trường đặt trên đường ray gắn với thử nghiệm Burevestnik, có thể dùng cho các bài thử không kèm bộ nguồn hạt nhân.[35]

Xem thêm

Tham khảo

  1. ^ "Russia claims to have successfully tested its nuclear-powered, nuclear-armed cruise missile: All you need to know about 9M730 Burevestnik". The Times of India (bằng tiếng Anh). ngày 6 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2025.
  2. ^ a b Marcuz, Etienne [@Etienne_Marcuz] (ngày 27 tháng 10 năm 2025). "Missile de croisière à propulsion nucléaire Burevestnik - un non-événement pour la France (et le Monde)" [Nuclear-powered cruise missile Burevestnik - a non-event for France (and the World)] (Tweet) (bằng tiếng Pháp) – qua Twitter. Dans les faits, la portée du Burevestnik a très probablement une limite, non pas par son carburant mais par les autres fluides nécessaires au fonctionnement de tout moteur avec des parties mobiles, en particulier les huiles.
  3. ^ a b Machecourt, Clément (ngày 27 tháng 10 năm 2025). "Qu'est-ce que le Burevestnik, le nouveau missile russe à propulsion nucléaire ?". Le Point (bằng tiếng Pháp). Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2025. « Dans les faits, la portée du Burevestnik a très probablement une limite, non pas par son carburant, mais par les autres fluides nécessaires au fonctionnement de tout moteur avec des parties mobiles, en particulier les huiles », estime, sur X, Étienne Marcuz, chercheur associé à la Fondation pour la recherche stratégique (FRS). [“In reality, the range of the Burevestnik is very likely limited, not by its fuel, but by other fluids necessary for the operation of any engine with moving parts, in particular oils,” estimates Étienne Marcuz, associated researcher at the Foundation for Strategic Research (FRS).]
  4. ^ a b Trakimavičius, Lukas (ngày 18 tháng 10 năm 2021). "The Future Role of Nuclear Propulsion in the Military" (PDF). NATO Energy Security Centre of Excellencelanguage=en. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 18 tháng 10 năm 2021.
  5. ^ Panda, Ankit [@nktpnd] (ngày 20 tháng 11 năm 2018). "Update from a source: Russia's Burevestnik nuclear-powered cruise missile has a NATO designator – SSC-X-9 SKYFALL. (USIC also calls this missile the KY30.)" (Tweet) – qua Twitter.
  6. ^ a b "Russian nuclear engineers buried after 'Skyfall nuclear' blast". Al Jazeera. ngày 13 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2019.
  7. ^ a b Lendon, Brad (ngày 20 tháng 7 năm 2018). "Russia shows off new weapons after Trump summit". CNN. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2018.
  8. ^ Trevelyan, Mark (ngày 5 tháng 10 năm 2023). "What is the Burevestnik missile that Putin says Russia has tested?". Reuters.
  9. ^ Gady, Franz-Stefan (ngày 2 tháng 3 năm 2018). "Russia Reveals 'Unstoppable' Nuclear-Powered Cruise Missile". The Diplomat. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2018.
  10. ^ Harkins, Hugh (2019). SLAM, Project Pluto and the Uninhabited Nuclear Powered Bomber (bằng tiếng Anh). London: Centurion Publishing. tr. 25–26. ISBN 978-1-903630-50-1. OCLC 1286799595.
  11. ^ "Russia's Burevestnik nuclear-powered cruise missile covers 8,700-mile distance". TASS. ngày 26 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 26 tháng 10 năm 2025.
  12. ^ Faulconbridge, Guy; Kelly, Lidia (ngày 26 tháng 10 năm 2025). "Russia tested new nuclear-powered Burevestnik cruise missile". Reuters. Truy cập ngày 27 tháng 10 năm 2025.
  13. ^ "Опубликованы кадры крылатой ракеты неограниченной дальности «Буревестник»". Izvestia. Izvestia. ngày 19 tháng 7 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2018.
  14. ^ "Rocket Mystery: What Weapon Was Russia Testing in Arctic?". BBC News. BBC. ngày 12 tháng 8 năm 2019. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2025.
  15. ^ "Tests of Burevestnik nuclear powered cruise missile successfully completed, says source". TASS. ngày 16 tháng 2 năm 2019. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2019.
  16. ^ Дзагуто В., Самохина С., Сафронов И. (ngày 5 tháng 7 năm 2018). "Ядерные достижения приняли героическую форму". Газета «Коммерсантъ». Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2018.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
  17. ^ Козаченко, А. (ngày 19 tháng 8 năm 2021). "Что известно о крылатой ядерной ракете «Буревестник»?". Аргументы и Факты (aif.ru) (bằng tiếng Nga). Аргументы и Факты. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 8 năm 2021. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2025.
  18. ^ "Россияне выбрали названия для новейшего отечественного оружия" (bằng tiếng Nga). «РИА Новости». ngày 23 tháng 3 năm 2018. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2019.
  19. ^ Osborn, Andrew (ngày 23 tháng 3 năm 2018). "Russia names Putin's new 'super weapons' after a quirky public vote". Reuters. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2018.
  20. ^ Plummer, Robert (ngày 5 tháng 10 năm 2023). "Putin makes nuclear-powered Burevestnik missile test claim". BBC. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2025.
  21. ^ "Putin says Russia has tested next-generation nuclear weapon". The Daily Telegraph. ngày 5 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2023.
  22. ^ "Russia has tested a nuclear-powered missile and could revoke a global atomic test ban, Putin says". The Daily Telegraph. ngày 5 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2023.
  23. ^ a b c d Landay, Jonathan (ngày 3 tháng 9 năm 2024). "U.S. researchers find probable launch site of Russia's new nuclear-powered missile". Reuters (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2025.
  24. ^ Lapham, Jake (ngày 26 tháng 10 năm 2025). "Russia tests nuclear-powered Burevestnik missile, military says". BBC News.
  25. ^ Nilsen, Thomas (ngày 26 tháng 10 năm 2025). "No radiation measured in Norway after Putin's Burevestnik missile allegedly flew 14,000 km". The Barents Observer (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 27 tháng 10 năm 2025.
  26. ^ Adomaitis, Nerijus (ngày 27 tháng 10 năm 2025). "Norway says Russia's Burevestnik missile was launched from Novaya Zemlya". Reuters (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 27 tháng 10 năm 2025.
  27. ^ "Послание Президента Федеральному Собранию". Kremlin (bằng tiếng Nga). ngày 1 tháng 3 năm 2018. Truy cập ngày 24 tháng 11 năm 2019.
  28. ^ Иванов, Павел (ngày 1 tháng 9 năm 2019). "'Буревестник' знает, куда летит" ['Burevestnik' knows where it's flying]. Military Industrial Courier (bằng tiếng Nga). Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2025.
  29. ^ Шарковский, Александр (ngày 17 tháng 2 năm 2019). "Ядерный «Буревестник» стал реальностью". Nezavisimaya Gazeta (bằng tiếng Nga). Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2025.
  30. ^ Лавров, Антон (ngày 26 tháng 2 năm 2019). "Хвост «Буревестника»". Известия (bằng tiếng Nga). Izvestia. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2025.
  31. ^ "Russia's New Arms Give the U.S. Room for Pause". Stratfor. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2019.
  32. ^ "Russian nuclear-powered cruise missile could 'circle the globe for years'". The Daily Telegraph. ngày 13 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2020.
  33. ^ a b Panda, Ankit (ngày 23 tháng 8 năm 2018). "Russia Readies Recovery Effort for Nuclear-Powered Cruise Missile, Lost at Sea in 2017". The Diplomat. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2025.(cần đăng ký mua)
  34. ^ Macias, Amanda (ngày 21 tháng 8 năm 2018). "Russia is preparing to search for a nuclear-powered missile that was lost at sea months ago after a failed test". CNBC. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2025.
  35. ^ a b c Lewis, Jeffrey [@ArmsControlWonk] (ngày 8 tháng 8 năm 2019). "After closing up the Pankovo site, Russia seems to have constructed a copy of the site at Nenoksa, with the same rail-based shelter. (There is also a similar facility at Kapustin Yar, which may be for tests without the nuclear-power unit.)" (Tweet) – qua Twitter.
  36. ^ Lewis, Jeffrey [@ArmsControlWonk] (ngày 13 tháng 8 năm 2025). "While Trump gets ready to meet Putin in Alaska, Putin is getting ready to test a nuclear-powered cruise missile intended to defeat the Golden Dome" (Tweet) – qua Twitter.
  37. ^ Landay, Jonathan (ngày 13 tháng 8 năm 2025). "Putin appears ready to test new missile as he prepares for Trump talks, researchers say". Reuters. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2025.
  38. ^ Roth, Andrew (ngày 10 tháng 8 năm 2019). "Russian nuclear agency confirms role in rocket test explosion". The Guardian. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2019.
  39. ^ Kramer, Andrew E. (ngày 10 tháng 8 năm 2019). "Russia Confirms Radioactive Materials Were Involved in Deadly Blast". The New York Times. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2019.
  40. ^ "Russian scientists killed in missile test explosion were working on 'new weapons'". The Defense Post. ngày 12 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2019.
  41. ^ Landay, Jonathan (ngày 10 tháng 8 năm 2019). "U.S.-based experts suspect Russia blast involved nuclear-powered missile". Reuters. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2019.
  42. ^ "Is Russia's Doomsday Missile Fake News?" (bằng tiếng Anh). Foreign Policy. ngày 22 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2025.
  43. ^ Michael Kofman (ngày 15 tháng 8 năm 2019). "Mystery explosion at Nenoksa test site: it's probably not Burevestnik" (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2025.
  44. ^ Macias, Amanda (ngày 21 tháng 8 năm 2019). "US intel report says mysterious Russian explosion was triggered by recovery mission of nuclear-powered missile, not a test". CNBC. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2019.
  45. ^ "2019 UN General Assembly First Committee of the United States of America General Debate Statement by Thomas G. DiNanno" (PDF). statements.unmeetings.org. ngày 10 tháng 10 năm 2019. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2019.
  46. ^ Kramer, Andrew E. (ngày 26 tháng 8 năm 2019). "Russia Identifies 4 Radioactive Isotopes From Nuclear Accident". The New York Times. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2019.
  47. ^ "Putin vows to perfect mystery rocket after engine blast". BBC. ngày 22 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2019.
  48. ^ "Putin Says 'Unparalleled' Weapons Tested at Deadly Nuclear Accident Site". The Moscow Times. ngày 22 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2019.
  49. ^ "Путин рассказал о погибших в Северодвинске, создававших уникальное оружие". RIA Novosti (bằng tiếng Nga). ngày 21 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2019.

Lỗi Lua trong Mô_đun:Authority_control tại dòng 152: attempt to index field 'wikibase' (a nil value).

Lấy từ “https://wikibeta.org/index.php?title=9M730_Burevestnik&oldid=7902346”